Մարտին Հայդեգեր

մարտին հայդեգեր

1889-1976

Մարտին Հայդեգերը գերմանացի փիլիսոփա է, ով հայտնի է «գոյության հարց»-ի վերաբերյալ իր ֆենոմենոլոգիական ուսումնասիրությամբ: Հայտնի է, որ նա հանդես է եկել Կանտի հանդեպ քննադատությամբ: Նա գրել է Ֆրիդրիխ Նիցշեի և Ֆրիդրիխ Հոլդերինի հետագա գործունեության մասին: Հայդեգերի ազդեցությունը մեծ է եղել այնպիսի բնագավառների վրա, ինչպիսիք են՝ փիլիսոփայությունը, աստվածաբանությունը, արվեստը, մշակութային մարդաբանությունը, ճարտարապետությունը և այլն:

Նրա ամենահայտնի գիրքը՝ «Կեցություն և ժամանակ», համարվում է 20-րդ դարի կարևորագույն փիլիսոփայական աշխատանքներից մեկը: Նա պնդում էր, որ արևմտյան մտածողությունը կորցրել է իր գոյության ձևը: Մեզ գտնելու գոյաբանական փնտրտուքում, կորցնում ենք կապը մեր ըմբռնման հետ և դառնում թմրեցված: Որպես լուծում Հայդեգերը պաշտպանում է փոփոխությունը կիզակետում՝ թույլատրելով բացահայտել այն:

Հայդեգերը հակասական անձ է, հիմնականում իր՝ նացիզմին պատկանելու պատճառով, որի համար նա ո՛չ ներողություն է խնդրել և ո՛չ զղջացել, թեև ծածուկ նա անվանում էր դա իր կյանքի ամենամեծ հիմարությունը:                                                                                                     Հայդեգերը ծնվել է Գերմանիայում, կաթոլիկ ընտանիքում: Նա եկեղեցու գերեզմանափորի՝ Ֆրիդրիխ Հայդեգերի որդին էր: Մոր անունը Յոհաննա էր: Նրա ծնողները հավատարիմ էին Վատիկանի առաջին խորհրդին, որը հիմնականում դիտարկվել է աղքատ դասի կողմից: Կրոնական տարաձայնությունները հարուստների և աշխատավորների միջև հանգեցրին  խորդանոցի ժամանակավոր օգտագործման՝ ռումինացի կաթոլիկների համար:

Հայդեգերի ընտանիքը ի վիճակի չէր նրան ուղարկել համալսարան, այդ իսկ պատճառով  նա ընդունվեց հրեական ճեմարան, թեև մի քանի շաբաթից հեռացվեց՝ առողջական խնդիրների պատճառով: Հետագայում Հայդեգերը հրաժարվեց կաթոլիկությունից՝ նկարագրելով այն որպես անհամատեղելի իր փիլիսոփայության հետ: Ֆրիբուրգի համալսարանում աստվածաբանություն սովորելուց հետո, նա  անցավ փիլիսոփայությանը: Հոգեբանության վերաբերյալ իր դոկտորական թեզը ավարտեց 1914 թվականին, իսկ 1916 թվականին ավարտեց Duns Scotus-ի իր ատենախոսությունը՝ Հենրիխ Ռիկերտի և Էդմունդ Հուսերլի ազդեցության ներքո:

Հայդեգերը մասնակցել է նաև առաջին համաշխարհային պատերազմին՝ աշխատելով գրասեղանի շուրջ և երբեք չլքելով Գերմանիան: Պատերազմից հետո նա եղել է Էդմունդ Հուսե8լի ավագ օգնականը Ֆրիբուրգի համալսարանում: 1923թ.  Մարբուրգում նա ընտրվեց փիլիսոփայության արտահերթ պրոֆեսոր: Նրա գործընկերներից էին՝ Ռուդոլֆ Բուլթմանը, Նիկոլայ Հարթմանը և Պաուլ Նաթորփը: Հետևելով Արիստոտելին՝ նա սկսեց զարգացնել իր փիլիսոփայության դասախոսությունների հիմնական թեման՝ գոյության զգացումը:

Նա ընդլայնեց հասկացության օբյեկտը, որը գտել էր արդեն պատկերված այնպիսի քրիստոնեական մտածողների մոտ ինչպիսիք են՝ Սուրբ Պողոսը, Օգոստինոս Ավրելիոս Լյութերը և Սյորեն Կիերկեգորը: 1927թ. Հայդեգերը արդեն տպագրել էր իր գլխավոր աշխատությունը՝ «Կեցություն և ժամանակ»: 1928թ. երբ փիլիսոփայության ամբիոնի պրոֆեսոր Հուսեռլը պաշտոնաթող արվեց, Հայդեգերը դարձավ նրա իրավահաջորդը: Իր հետագա կյանքը Հայդեգերը անցկացրեց Ֆրիբուրգում՝ մերժելով մի շարք այլ առաջարկներ՝ նեռարյալ Բեռլինի Հումբոլդ համալսարանը: Ֆրիբուրգի նրա ուսանողների շրջանում հայտնի  էին՝ Հաննա Արենդթը, Գյունթեր Անդերսը, Հանս Յոնասը, Չարլզ Մալիկը, Հերբերտ Մարկուզեն և այլք: 1933 թ. ապրիլի 1-ին Հայդեգերը ընտրվեց համալսարանի ռեկտոր, իսկ մայիսի 1-ին միացավ  Ազգային-սոցիալիստական գերմանական կուսակցությանը: Նա աջակցել է անգամ Ադոլֆ Հիտլերին: Այնուամենայնիվ, 1934թ. նա հրաժարական տվեց ռեկտորի պաշտոնից, սակայն շարունակեց մնալ նացիստական կուսակցության անդամ: Ավելի ուշ՝ 1946 թ., զինվորական իշխանությունները որոշեցին արգելել Հայդեգերին դասավանդելու կամ համալսարանական որևէ գործունեություն ծավալելու իրավունքից՝ նացիստական կուսակցությանը պատկանելու պատճառով: Նման ընդդիմական ընթացակարգերը շարունակվեցին մինչև 1943թ. մարտ, մինչև նա վերջապես արտասանեց Mitläufer (նացիստական ռեժիմի հինգ ամենացածր խմբերից երկրորդը): Սա թույլատրեց նրան շարունակելու դասավանդումը Ֆրիբուրգի համալսարանում 1950-1951 թթ. ձմեռային կիսամյակում: 1917թ. Հայդեգերը ամուսնացավ Էլֆրիդա Պետերի հետ, իսկ արդեն 1919թ. ծնվեց նրանց առաջնեկը՝ Յորգը: Հայդեգերը արտաամուսնական կապերի մեջ էր իր ուսանողուհիներ Աննա Արենդթի և Էլիզաբեթ Բլոքմանի հետ: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում նա օգնեց Բլոքմանին արտագաղթել Գերմանիայից, սակայն պատերազմի ավարտից հետո վերսկսեց կապերը նրանց երկուսի հետ: Հայդեգերը շատ ժամանակ էր անցկացնում Սև անտառի եզրին գտնվող իր տանը: Նա համարում էր, որ անտառը առանձնանալու համար լավագույն միջավայրն է: Նախքան իր մահը նա հանդիպեց կաթոլիկ քահանա Բերնարդ Վելթին: Նրանց զրույցների ճշգրիտ բնույթը հայտնի չէ, սակայն հայտնի է Հայդեգերի հարաբերությունները կաթոլիկ եկեղեցու նկատմամբ: Հայդեգերը մահացել է 1976թ. մայիսի 26-ին և հուղարկավորվել է Meßkirch-ի գերեզմանոցում՝ իր եղբոր և ծնողների կողքին: Հայդեգերը պնդում էր, որ արևմտյան փիլիսոփայությունը՝ սկսած Պլատոնի ժամանակներից, սխալ է ըմբռնվել: Այլ կերպ ասած, Հայդեգերը հավատում էր, որ գոյության վերաբերյալ բոլոր հետազոտությունները պատմականորեն կենտրոնացված են հատուկ անձանց և նրանց հատկությունների վրա: Բայց, քանի որ փիլիսոփաները և գիտնականները անտեսել են գոյության վերաբերյալ ամենահիմնական, տեսական ուղիները, նրանք շփոթել են մեր՝ լինելու վերաբերյալ ըմբռնումը և մարդկային գոյությունը: Նման թյուր կարծիքներից խուսափելու համար՝ Հայդեգերը հավատում էր, որ փիլիսոփայական հարցումը պետք է իրականացվի մի նոր ձևով՝ պատմության փիլիսոփայության գործընթացի միջոցով: Նա վիճում էր, որ նման թյուր կարծիքները՝ սկսած Պլատոնից, թողել են իրենց հետքը արևմտյան մտածողության վրա: Այն, ինչ մենք հասկանում ենք, ինչի մասին խոսում ենք՝ ելնելով ողջախոհության մտքից, ենթակա է արմատական սխալների: Իր հետագա փիլիսոփայության մեջ Հայդեգերը պնդում է, որ սա մեծապես ազդում է նրան, թե ինպես է մարդը վերաբերում ժամանակակից տեխնոլոգիային: Փիլիսոփայության համացանցային հանրագիտարանը նշում է, որ Հայդեգերը ի գիրը դժվար է ըմբռնել՝ նորարարական թեմաների արծածման և անհասկանալի մտածողության պատճառով: Հայդեգերը ընդունել է այս մեղադրանքը ասելով՝ «ինքնին մտածողության ստեղծումը ինքնասպանություն է փիլիսոփայության համար»:

Հայդեգերի աշխատանքը վերլուծել են այնպիսի հայտնի փիլիսոփաներ, ինչպիսիք են՝ Կարլ Յասպերսը, Լեվի Ստրոսը, Ահմադ Ֆարդիդը, Ժան-Պոլ Սարտրը, Միշել Ֆուկոն և այլք:

Հիմնական աշխատանքների ցանկ

  1. Heidegger, Martin. Introduction to Metaphysics. Yale University Press 2000
  2. Heidegger, Martin. What Is Called Thinking? HarperCollinsl 1976
  3. Heidegger, Martin and David Farrell Krell (Editor). Basic Writings. HarperCollins 1993
  4. Heidegger, Martin. Basic Writings : Second Edition, Revised and Expanded. Harper SanFrancisco 1993
  5. Heidegger, Martin. Der Begriff der Zeit: Vortrag vor der Marburger Theologenschaft, 1989
  6. Heidegger, Martin. Der Begriff der Zeit: Vortrag vor der Marburger Theologenschaft, 1995

 

Թարգմանեց՝ Լուսինե Սաֆարյանը

ԺԱԿ ԴԵՐԻԴԱ

1930-2004

Ժակ Դերիդա /Ֆր. Jacques Derrida, Ալժիր, Էլ-Բիար, 1930թ. հուլիսի 15, Փարիզ, Ֆրանսիա 2004թ. Հոկտեմբերի 9/: Ֆրանսիացի փիլիսոփա, սոցիոլոգ և գրականության տեսաբան, դեկոնստրուկտիվիզմի հիմնադիր:

Ծնվել է 1930 թ. հուլիսի 15-ին Ալժիրի Էլ-Բիար բնակավայրում, հարուստ հրեական ընտանիքում: Նա իր ծնողների երրորդ զավակն էր: Ենթադրվում է, որ ծնողները նրան ինչ-որ հոլիվուդյան դերասանի պատվին անվանել են Ջեկի: Հետագայում, Փարիզ տեղափոխվելուց հետո անվանափոխվեց Ժակ, որը ֆրանսիացիների համար ավելի ընդունելի տարբերակ էր:

Կարդալ ամբողջությամբ »

Հարավկովկասյան տարածաշրջանի երկրների տեղեկատվական անվտանգության ապահովման քաղաքականության համեմատական վերլուծություն

Գևորգ Գասպարյան

gevor.gasparyan@yandex.ru

Դարասկզբին տեղեկատվական տեխնոլոգիաների զարգացումը և տարածումը հասարակական կենսագործունեության բոլոր ոլորտներում թույլ է տալիս խոսելու մարդկության զարգացման որակական նոր փուլի սկսման մասին: Տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ազդեցությամբ արմատական վերակառուցումների է ենթարկվում սոցիալական իրականությունը, քաղաքական ու տնտեսական սուբյեկտների գործունեությունը, ինչպես նաև հասարակական զարգացման և գործառնության մի շարք օրինաչափություններ: Տեղեկատվական հեղափոխության արդյունքում էականորեն փոփոխվում են սոցիալական կապերի և փոխազդեցությունների կազմակերպման ձևերը, ինտենսիվանում է սոցիալական փոխազդեցությունների գործընթացը:

Կարդալ ամբողջությամբ »

Կյանքը պատմությունից հետո. հարցազրույց Ֆ. Ֆուկույամայի հետ

Վերջին հաշվով շուկան ոչ բոլոր հարցերին է պատասխանում: Հետազոտող Ֆրենսիս Ֆուկույաման պատմում է, թե ինչու է մշակույթը այսքան էապես, բայց անշոշափելի կերպով ազդում մեր բարեկեցության վրա:

“Rand” կազմակերպության Վաշինգթոնյան գրասենյակը, զարմանալի հանդարտ մի վայր է, որն ավելի շատ նման է համալսարանի նեղ միջանցքների, քան հեղինակավոր,  քաղաքական կենտրոնի: Rand –ի Ավագ վերլուծաբան Ֆրենսիս Ֆուկույաման խաբուսիկորեն համեստ է. նրա առաջին գիրքը` «Պատմության ավարտը և վերջին մարդը» մի քանի տարի առաջ մի որոշ աղմուկ բարձրացրեց, ամենավերջինը «Վստահություն սոցիալական էֆեկտիվության և ծաղկման ստեղծում», նույնպես զանգվածային շահերի հունին հետևելու ունակություն է դրսևորում:

  Ֆուկույամային քննադատել են հաղթականության համար, քանզի նա իր «Պատմության ավարտում» վիճարկում է պնդումը, որ պատմությունը, ինչպես այն սահմանում էին Հեգելը և Մարքսը իբրև թե ավարտվել է սառը պատերազմով: Նրա փաստարկների էությունն այն է, որ այն ավարտվել է ոչ թե պրոլետարիատի հեղափոխությամբ, այլ լիբերալ ժողովրդավարության և շուկայական տնտեսության հաղթանակով: «Վստահությունում» Ֆուկույաման դուրս է բերում այդ համակարգի որոշ հակասություններ, նշում է «ժառանգական էթնիկ սովորույթի» կարևորությունը տնտեսական բարեկեցության համար, քննարկում է վստահության մշակութային բնութագրիչների «սոցիալական կապիտալ» ծնելու փաստը, որոշում է միասին, հանուն ընդհանուր նպատակի աշխատելու մարդկային ունակությունը:

Կարդալ ամբողջությամբ »

The Opponent as an Enemy in Armenian-Azerbaijani Online Communications

Sona Nahapetyan

sona.nahapetyan@gmail

The military actions in 1988-1994 between Armenians and Azerbaijani lead to the transformation of perceptions between two nations and highlited the deconstructive communication for the long-term outcomes. The war was conditioned by the fact that the territory of Arsakh, which was known as Nagorno Karabakh wanted to become independent from Azerbaijan (being an independent state of Soviet Republic of Azerbaijan)and join Armenia, since most of its population were Armenians. The outcomes for the war, especially socio-psychological ones, are promoting a situation, where the perceptions of the contradicting side are taking negative form at the public level.In parallel the Nagorno Karabakh[1] problem was raised, and at the same time Turkey’s tied its relations withAzerbaijan. And the good relationship at the level of ethnic groups led to the processing of enemy image.  Turkey closed the border with Armenia, stating that it will open the border after Nagorno Karabakh conflict is solved. This is especially important to mention at the unconsciousness level, since Armenians identify OttomanEmpire and YoungTurks to be guilty of the Armenian Genocide in 1915 and since up until now current Turkis government does not recognize the Genocide, the enemy image is being transformed from generation to generation. Կարդալ ամբողջությամբ »

Psychological Domain of Conflict: Emotional and Cognitive Levels

Tatevik Karapetyan

tatev.g.karapetyan@gmail.com

Psychological domain of the conflict is one of the most important aspects of the conflicts as it conducts the way of conflict development from constructive into destructive. A conflict is considered to be either constructive or destructive by taking account its outcome for the sides involved in the conflict and for the social system in general.  But before touching upon the theme of the psychological processes during the conflict we should understand what the conflict is in general and what kind of main elements there are in its structure.

Կարդալ ամբողջությամբ »

The Memory of the Armenian Genocide as the Main Factor of Armenian Nationalism

AstghikOsyan

astghosyan@gmail.com

There are a number of scientific approaches of understanding the concept of Genocide. Some of them may spread a light on understanding the impact of Genocide on the identity of both the victim and the murderer. For instance among such approaches are AleidaAssmann’s discussions of collective memory, Gregory H. Stanton’s suggestions of the genocidal process, the concept of cultural trauma of Jeffrey Alexander, etc. The Armenian Genocide is not an exception. Nevertheless the Armenian Genocide has its own features and characteristics. Moreover it is distinguished from other cases by its results and effects on the society. To be precise we come across to a complicated phenomenon which is typical for the Armenian case. On the one hand it has created dual Armenian identity via Diaspora[1]. On the other hand within the memory of the Genocide it has constructed the images of victim and the image of enemy. Both of these factors are highly connected to nationalism and nationalistic behavior.

Կարդալ ամբողջությամբ »

Հայ-հունգարացի հետազոտողների հանդիպումը Երևանում

«Արցախը` ինչպես Հայաստանի պատմական ու մշակութային մասնիկ շատ տպավորիչ էր մեզ համար: Այն հարուստ է հին քրիտոնեական եկեղեցիներով և բնության հրաշքներով, ոչ միայն լանդշաֆտի առումով, այլ նաև հայերի՝ ովքեր ապրում են այնտեղ»,-ասում է Հունգարիայի Պիտեր Պազման համալսարանի ուսանող Պիտեր Պալ Կրանիցը:

«Ղարաբաղը «խաղաղության կղզի է»: Այնտեղ ապրող մարդիկ շատ բարի քաղաքավարի և բարեհամբույր են: Հուսամ նրանք կկարողանան ավելի զարգացնել իրենց երկիրը, որովհետև շատ աշխատասեր են և սիրում են իրենց հողը»,- նշում է նույն համալսարանի ուսանողուհի Նիկոլետ Ցեզարը:

Կարդալ ամբողջությամբ »

«Կոմունիկատիվ գործողության տեսությունն» ըստ Յուրգեն Հաբերմասի

Հեղինակ` Արմինե Վարդանյան

armine.va@gmail.com

Հաբերմասի «Կոմունիկատիվ գործողության տեսություն» աշխատության տրամաբանությունը կարելի է ներկայացնել հետևյալ փոխկապակցված դատողություններով.

  1. Զարգացնել ռացիոնալության այնպիսի հայեցակարգ, որն այլևս սահմանափակված և կշռադատված չէ զուտ արդի փիլիսոփայության և այլ սոցիալական տեսությունների սուբյեկտիվ նախադրյալներով,
  2. Կառուցել հասարակության երկաստիճան հայեցակարգ, որը միավորում է կենսաշխարհի և համակարգի պարադիգմաները,
  3. Ուրվագծել արդի շրջանի քննադատական տեսություն, որը կբացատրի հասարակության սոցիալական պաթոլոգիաները նոր դիտանկյունից: Կարդալ ամբողջությամբ »

ՅՈՀԱՆ ԳԱԼԹՈՒՆԳ

1930

 Նորվեգացի սոցիոլոգ, և մաթեմատիկոս, նշանավոր գիտնական,  աշխարհի առաջատար համալսարանների, այդ թվում Բեռլինի, Ֆրանկֆուրտի, Ցյուրիխի, Բեռնի համալսարանների,Կոլումբիայի և Պրիստոնի ամերիկյան համալսարանների   պրոֆեսոր, Յոհան Վինսենտ Գալթունգը ծնվել է 1930 թ. Հոկտեմբերի 24ին:

   Գալթունգը Օսլոյի Խաղաղության հետազոտությունների  միջազգային ինստիտուտի, «Journal of peace Research»   /Խաղաղության պրոբլեմի հետազոտությունների ամսագիր/ հիմնադիրը և առաջին տնօրենն է: Գալթունգը ՄԱԿ-ի, ԵԱՀԽ-ի և Եվրոպական միության կոնֆլիկտների կարգավորման հարցերով առաջատար խորհրդական է,  մասնակցել է ավելի քան 45 միջազգային, տարածաշրջանային և ներպետական կոնֆլիկտների լուծման գործընթացների:

  Կարդալ ամբողջությամբ »